Ervaringsverhaal Patrick
Soms begrijp je je gedrag pas als je begrijpt waar het vandaan komt
Mijn naam is Patrick. Ik werd in 1975 vijf weken te vroeg geboren en bracht de eerste vijf weken van mijn leven door in een couveuse. Lange tijd was dat voor mij niet meer dan een feit uit mijn levensverhaal.
Pas veel later begon ik me af te vragen of die vroege periode mogelijk meer invloed op mij had gehad dan ik altijd had gedacht.
Erbij willen horen
Als ik terugkijk, herken ik bepaalde patronen al in mijn jeugd.
Ik herinner me een moment op het schoolplein. Ik was een jaar of tien en zag twee vriendjes praten over iets wat ze samen hadden gedaan. Ik was daar niet bij geweest.
Bij mij gebeurde er meteen van alles vanbinnen. Waarom hadden ze mij niet gevraagd? Vonden ze het leuker zonder mij? Hoorde ik er eigenlijk wel bij?
Om aansluiting te vinden, vertelde ik dat ik iets vergelijkbaars had meegemaakt. Dat was niet waar. Op dat moment leek erbij horen belangrijker dan eerlijk zeggen dat ik hun ervaring niet kende.
Ik begreep toen niet wat er in mij gebeurde. Achteraf herken ik hierin iets wat vaker in mijn leven zou terugkomen: situaties waarin mijn reactie veel groter was dan wat er feitelijk gebeurde. Vooral wanneer ik bang was om afgewezen te worden, kritiek kreeg of voelde dat de verbinding met iemand onder druk stond.
Ik probeerde situaties te managen, liep gesprekken in mijn hoofd vooruit en paste me aan.
Ik zag mijn gedrag wel. Maar ik begreep het niet.
Toen alles vastliep
In 2018 kon ik er niet meer omheen. Ik lag in scheiding, had geen huis meer en geen inkomen. Ik moest onder ogen zien dat mijn eigen gedrag daar een aandeel in had gehad.
Dat was confronterend.
Ik had dingen gedaan waarvan ik wist dat ze niet verstandig waren. Soms wist ik dat zelfs terwijl ik ermee bezig was. Toch lukte het me niet om ander gedrag te laten zien.
Er bleef één vraag terugkomen:
Is dit gewoon wie ik ben?
Ik begon te lezen over gedrag, trauma, hechting, angst en ADHD. Ik wilde begrijpen waar gedrag vandaan kan komen. Maar bij mezelf kreeg ik de puzzel niet rond. Ik kon niet wijzen naar één duidelijke gebeurtenis uit mijn jeugd die alles verklaarde.
Dus waar kwam mijn gedrag dan vandaan?
Een onverwacht puzzelstuk
Op een gegeven moment vertelde een vriend mij dat hij iets had gelezen over mogelijke gevolgen van een verblijf in een couveuse in de eerste levensweken.
Dat bleef hangen.
Ik wist natuurlijk dat ik te vroeg geboren was en vijf weken in een couveuse had gelegen. Ik had daar nooit iets achter gezocht. De couveuse was er om mij in leven te houden.
Toch werd ik nieuwsgierig.
Ik hoorde het verhaal van iemand met een vergelijkbare vroege start, die vertelde over moeite met verbinding en een voortdurende waakzaamheid. Daar herkende ik iets in.
Voor het eerst vroeg ik mij serieus af of mijn vroege ervaringen mogelijk hadden bijgedragen aan mijn gevoeligheid voor verbinding en afwijzing.
Ik keek opnieuw naar gebeurtenissen uit mijn leven. Naar dat jongetje op het schoolplein. Naar momenten waarop ik niet werd gekozen. Naar kritiek die bij mij veel harder binnenkwam dan waarschijnlijk bedoeld was. Naar situaties waarin ik dingen verhulde of anders voorstelde, omdat ik bang was voor wat er anders zou gebeuren.
Er begon een patroon zichtbaar te worden.
Dat gaf opluchting, maar ook verdriet. Ik dacht aan de fouten die ik had gemaakt, mensen die ik pijn had gedaan en de pijn die ik mezelf had bezorgd. Ik vroeg me af hoe mijn leven eruit had gezien als ik eerder had begrepen wat er in mij gebeurde.
Bijna vijftig jaar rondlopen met patronen die je niet begrijpt, is lang.
Van reactie naar inzicht
Door mij verder te verdiepen in stressreacties en het zenuwstelsel, begon ik mijn reacties anders te bekijken. Ik deed het inzicht op dat mijn systeem in bepaalde sociale situaties heel snel dreiging ervaart, bijvoorbeeld bij kritiek of mogelijke afwijzing.
Of mijn vroege geboorte en couveuseperiode daar precies de oorzaak van zijn, kan ik niet met zekerheid zeggen. Voor mij vormde die mogelijkheid wel een belangrijk ontbrekend puzzelstuk.
Tijdens een beoordelingsgesprek merkte ik wat dat inzicht veranderde. Het gesprek was overwegend positief, maar er waren ook kritiekpunten. Meteen voelde ik de behoefte om mezelf uit te leggen en de kritiek te nuanceren.
Dit keer stond ik na afloop bewust stil bij wat er gebeurde: spanning, onrust, druk op mijn borst.
De kritiek was informatie over mijn functioneren. Maar mijn systeem leek er iets anders van te maken: straks word ik afgewezen, straks gaat er iets mis.
Jarenlang had ik gedacht: ik kan gewoon slecht tegen kritiek.
Nu zag ik een proces.
Begrijpen geeft ruimte
Ik weet nog steeds niet alles. Maar ik kan mijn reacties tegenwoordig eerder herkennen. Als ik spanning voel, probeer ik niet onmiddellijk vanuit die spanning te handelen. Ik stel mezelf de vraag:
Wat gebeurt hier werkelijk? En klopt de dreiging die ik ervaar met de situatie waarin ik zit?
Dat geeft ruimte om andere keuzes te maken.
Mijn verhaal gaat daarom niet alleen over een couveuse of mijn verleden. Het gaat over hoe we naar gedrag kijken. We trekken gemakkelijk conclusies over onszelf of een ander, terwijl we niet altijd weten wat eronder ligt.
Ik denk nog weleens aan die Patrick van tien jaar oud op het schoolplein. Een jongetje dat vooral wilde voelen dat hij erbij hoorde en niet begreep waarom zo’n klein moment zoveel met hem deed.
Als we eerder leren kijken naar wat er achter gedrag kan zitten, ontstaat er misschien eerder begrip. Voor kinderen, voor volwassenen, voor elkaar en voor onszelf.
Daarom deel ik mijn verhaal.
Niet omdat ik alle antwoorden heb, maar omdat een andere vraag voor mij het verschil heeft gemaakt:
Wat gebeurt er in mij waardoor ik dit doe?
